به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، سمیه حاجی اسماعیلی در سی و یکمین مدرسه شبهه پژوهی که با موضوع «زن ایرانی» به همت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر و حوزه علمیه تخصصی آیتالله ایروانی برگزار شد، در رابطه با «زن و انقلاب؛ از نقشآفرینی تا تمدنسازی» به مسئله بازتعریف نسبت زن و انقلاب اسلامی پرداخت و عنوان کرد: انقلاب اسلامی بدون بازتعریف هویت زن امکانپذیر نبود؛ زیرا انقلاب اسلامی انقلابی ارزشی و فرهنگی بود و زن در این عرصهها نقش مهمی دارد.
وی با اشاره به اینکه انقلاب اسلامی به زن به عنوان یک سوژه نگاه کرد، تصریح کرد: دو نگاه به زنان وجود دارد. در دیدگاه اول به زنان به عنوان موضوع و هدف سیاستگذاری نگاه میشود. در دیدگاه دوم که نگاه انقلاب اسلامی است نگاه به زنان را به سطح بالاتری ارتقا دارد. انقلاب اسلامی به زنان نگاه انسانی دارد. یعنی فردی که میفهمد، انتخاب میکند و تاریخ میسازد.
استاد حوزه و دانشگاه اضافه کرد: امامین انقلاب معتقدند که زنان به خاطر انسانیتی که دارند باید حضور فعال در اجتماع داشته باشند و تفاوت الگوی سوم زن با دو الگوی غربی و شرقی در همین مسئله است.
وی ادامه داد: الگویی که انقلاب اسلامی ارائه میدهد با الگوی مدرن فردگرا تفاوت دارد. در الگوی مدرن، آزادی فردی اصل است و زن منهای خانواده، اخلاق و تعهد اجتماعی است. در این الگو زن مستقل و فعال اما تنها و بدون ریشه است. الگوی غربی فردگرای افراطی است که زنان را از پیوندهای تمدنی تهی میکند و زنان در آن به نیروی کار و ابزار مصرف تبدیل میشوند.
حاجی اسماعیلی با اشاره به اینکه در الگوی سوم زن بر اساس «کلکمْ راعٍ، وَ کلکمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِیتِهِ؛ هر کدام از شما مسئول هستید و درباره افرادی که به سخن شما گوش میدهند بازخواست خواهید شد» مسئولیت اجتماعی دارد، افزود: در الگوی سوم زن یک کنشگر فعال است، مسئولیت اجتماعی دارد و نسبت به جامعه بی تفاوت نیست. در این الگو مسئولیت اجتماعی جز دین داری زن انقلاب اسلامی است و دین داری بدون مسئولیت اجتماعی ناقص است.
پژوهشگر زن و خانواده با بیان اینکه زن در الگوی سوم رسالت تاریخی دارد، اضافه کرد: زن انقلابی خود را تماشاگر تاریخ نمیداند؛ بلکه وارث و حامل رسالت حفظ انقلاب و انتقال ارزشها به نسل دیگر است.
وی ادامه داد: انقلاب اسلامی فقط به دنبال تغییر حکومت نبود؛ بلکه به دنبال تغییر انسان، ارزشها، سبک زندگی و نگرشها بود و زن نقطه تلاقی این تغییرات است به همین خاطر حضور زنان در انقلاب اسلامی مهم است.
نقشآفرینی زنان در مراحل مختلف انقلاب اسلامی
حاجی اسماعیلی بیان کرد: اگر حضور زنان در انقلاب اسلامی منحصر به حضور فیزیکی و عددی فهم شود بخش مهمی از واقعیت از دست میرود. زنان در انقلاب فقط در صحنه نبودند؛ بلکه صحنه را معنا کردند؛ یعنی هم در سطح کنشگری اجتماعی و هم تولید گفتمان نقشآفرین بودند.
وی اظهار کرد: اگر انقلاب اسلامی را یک فرایند تاریخی (نه یک واقعه) در نظر بگیریم، میتوان نقش زنان را در همه مراحل آن مشاهده کرد. زنان هم در ابتدا که بذرهای آگاهی در جامعه پاشیده شد حضور داشتند و هم در زمانی که شکل گرفت و تثبیت شد.
زنان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی
استاد حوزه و دانشگاه اضافه کرد: حکومت پهلوی به سمتی میرفت که ایران را مدرن کند به همین خاطر فضای سکولار حاکم شد. این مسئله سبب شد که برخی از زنان به حاشیه رانده شوند. در این جا اولین مرحله از نقش آفرینی زنان در شکل گیری انقلاب رقم خورد.
وی ادامه داد: در آن برهه مقاومت زنان با اعتراض و به خیابانها آمدن نبود بلکه مقاومت آنها از طریق محافل خانگی و شکل غیررسمی بود. زنان با تربیت فرزندان و مجالس مذهبی آگاهی دینی و ایدئولوژی خود را منتقل میکردند تا در مقابل پروژه فرهنگ زدایی مقاومت نرم داشته باشند.
پژوهشگر زن و خانواده با بیان اینکه زنان در این مرحله در سنگر فرهنگ کنشگری داشتند، یادآور شد: نسلی انقلاب اسلامی را به ثمر رساندند با این مفاهیم و توسط همین زنان تربیت شده بودند.
زنان در شکل گیری انقلاب
وی اظهار کرد: زنان در دوران شکل گیری انقلاب اسلامی با حضور خود انقلاب را معنا دار و مشروعیت سازی کردند. حضور زنان کمی و هیجانی نبود بلکه وقتی حضورشان در میدان حامل یک پیام سیاسی و فرهنگی بود مبنی بر اینکه این انقلاب خشونت محور نخبهگرا نیست؛ بلکه مردمی و ریشه دار است.
حاجی اسماعیلی با بیان اینکه زنان با حضورشان نشان دادند که انقلاب اسلامی حرکت سیاسی صرف نبوده بلکه انقلابی فرهنگی بوده است، ادامه داد: زنان در شبکه سازی، پشتیبانی لجستیک و حفظ روحیه انقلابی در خانوادهها نیز نقش آفرین بودند.
وی اضافه کرد: دوران دفاع مقدس نیز یکی از عمیقترین جلوههای نقش آفرینی زنان است. حضور زنان در دفاع مقدس فقط پشتیبانی در پشت جبهه نبود بلکه آنان معمار و سازنده روحیه مقاومت بودند. مادری که فرزندانش را راهی جبهه میکرد و همسر شهیدی که مقاومت میکرد معنای صبر، ایثار، آرمان بر منفعت ترجیح دارد را تولید و مخابره میکرد.
استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: زنان راوی جنگ بودند، اگر روایت زنان و مادران شهدا نبود دفاع مقدس به واقعه نظامی صرف تقلیل پیدا میکرد. این روایتها سبب شد دفاع مقدس به سرمایه اجتماعی تبدیل شود.
زنان در تثبیت انقلاب اسلامی
وی اظهار کرد: محل کنشگری زنان در دوران انقلاب اسلامی تغییر کرد و زنان وارد نهادها، دانشگاهها، مراکز علمی و فرهنگی شدند و میدان داری عرصه علمی و فرهنگی به عهده گرفتند. اگر چه حضور زنان در این عرصه با چالشهایی همراه بود اما همین حضور نیز نشان داد زن انقلابی فقط حافظ گذشته و نگهبان ارزشها نیست بلکه سازنده آینده نیز هست.
پژوهشگر زن و خانواده یادآور شد: این مراحل نشان میدهد نقش زنان مشارکت کننده منفعل نبودند بلکه تولید کننده معنا بودند.
نقش زنان در تمدن سازی
وی ادامه داد: برای فهم نقش زنان در تمدن سازی اسلامی ابتدا باید مفهوم بازتولید گفتمان انقلاب اسلامی را معنا کنیم. بازتولید گفتمان انقلاب اسلامی به معنای این است که ارزشها تداوم داشته باشد و جهت تاریخی انقلاب حفظ شود. هر انقلابی اگر نتواند گفتمان خود را بازتولید کند دچار انجماد میشود و روح آن از بین میرود.
حاجی اسماعیلی با اشاره به اینکه زنان در بازتولید گفتمان انقلاب اسلامی نقشی محوری دارند، افزود: انقلاب اسلامی یک انقلابی ارزشی و فرهنگی بود به همین خاطر با زور سخت ادامه پیدا نکرد بلکه به قدرت نرم ادامه پیدا کرد؛ یعنی در زمینه سبک زندگی و معنا بخشی به کنشها ادامه پیدا کرد که زنان در این زمینه نقش بسیار مهمی دارند.
وی گفت: فرهنگ عکس سیاست است. سیاست از طریق نهادهای رسمی منتقل میشود اما فرهنگ از طریق نهادی غیررسمی مانند آداب، رسوم، سنتها و... منتقل میشود و نقش زنان در این عرصه مهم است. زنان میتوانند ارزشهای انقلاب را به فرهنگ تبدیل کرده و آن را به دیگران منتقل کنند.
پژوهشگر زن و خانواده با بیان اینکه زنان انتقال دهنده ارزشهای میان نسلی هستند، تصریح کرد: گسست نسلی یکی از چالشهایی که فراروی هر انقلابی وجود دارد. انقلابها در نسل اول پرشور هستند اما در نسلهای دیگر فرسایش پیدا میکنند. زنان در این عرصه نقش مهمی دارند؛ زیرا مقابله با فرسایش و گسست بین نسلی از طریق انتقال اطلاعات صورت نمیگیرد بلکه باید مفاهیم و ارزشها منتقل شوند. اگر این امر دچار خلل شود نهادهای بزرگ هم نمیتواند اقدامی انجام دهند.
وی اضافه کرد: اگر انقلاب اسلامی را مقدمهای برای تمدن نوین اسلامی بدانیم، تربیت نسل تمدنی بسیار مهم است. زن انقلابی با سبک زندگی خود میتواند به نسل آینده یاد دهند چگونه با حفظ هویت فرهنگی با دنیا تعامل داشته باشد.
استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: زنی که میخواهد تمدن سازی کند با مسیری سهل و ساده مواجه نیست و چالشهای مهمی پیش رو دارد. تمدن سازی بدون شناخت موانع و چالش یک رویا است که محقق نمیشود.
وی عنوان کرد: بحران هویت یکی از این چالشها است. از یک سو الگوهایی که بر استقلال، فردگرایی و... تاکید دارند و از سوی دیگر الگوهایی که انتظارات سنتی از زنان دارد و زن ایرانی انقلابی در میان این الگوهای متعارض قرار گرفته است که ظرفیت خود را در جامعه به کار گیرد یا اولویت با خانواده است. این مسئله سبب بحران هویت شده است.
پژوهشگر زن و خانواده تاکید کرد: الگوی سوم میتواند پاسخگوی این مسئله باشد. هرکسی باید بررسی کند با توجه شرایطی که دارد چه تکلیف و مسئولیتی دارد.
وی ادامه داد: گفتمان مسلط جهانی که از طریق رسانه، شبکههای اجتماعی و... مبانی خود را القا و بازتولید میکند زن را در چارچوب انسان منفعت محور و فرد گرا تعریف میکند و زن مسلمان را الگویی معرفی میکند که موجودی منفعل و فاقد اختیار است.
حاجی اسماعیلی با اشاره به اهمیت روایتگری در جنگ روایتها گفت: امروزه روایت میدان تقابل تمدنی است و خانواده، پیشرفت، خوشبختی به گونه دیگر روایت میشود. اگر زن مسلمان نتواند خود را روایت کند دیگران او را روایت میکنند. همانطور که رهبر معظم انقلاب فرمودند اگر انقلاب را روایت نکنید دیگران آنطور که میخواهند انقلاب را روایت میکنند.
استاد حوزه و دانشگاه یادآور شد: طلاب و حوزههای علمیه باید روایت خود را از زن ایرانی انقلابی تولید و عرضه کنند زیرا در جنگ روایتها کسانی موفق هستند که بتوانند روایت بهتری ارائه دهند
وی با تاکید بر اهمیت و حساسیت حفظ هویت در جنگ روایتها اظهار کرد: عدهای بیان میکنند نظریهای که غرب دارد را باید به طور کامل اجرا کنیم و در مقابل برخی بیان میکنند آنچه غرب میگوید نباید باشد اما نظریهای برای آن که چه چیزی باشد ارائه نمیکنند. باید به نظریهای بومی برسیم.
پژوهشگر زن و خانواده با اشاره به اینکه الگو سوم میتواند در این زمینه راهگشا باشد، گفت: نباید الگوی سوم را به زنی که هم شاغل و هم خانه دار است تقلیل بدهیم. الگوی سوم به معنای راه سوم در حل همه مسائل است. در این مسیر نیز نیازمند الگوی سوم هستیم تا راهکاری ارائه بدهیم که هم غربی نباشد و هم در عین حال مسائل و مشکلات زنان را در بافت فرهنگی و بومی خودمان حل کند. این مسئله رسالت حوزههای علمیه را خطیر و مهم میکند تا به نظریه سازی برسند.
انتهای پیام
نظر شما